VNG in 2020: een tijdlijn

Het jaar begint met een bloeiende economie, de werkloosheid is slechts 3,4% en er komen nog steeds banen bij. Maar gemeenten staan er financieel juist slecht voor. Elk jaar neemt het aantal gemeenten met een exploitatietekort toe.

Structureel geldtekort

De tekorten bij gemeenten zijn te wijten aan het structureel tekortschieten van de uitkering uit het gemeentefonds. Daar komt de opschalingskorting bij. Ook zijn de lasten voor het uitvoeren van de Wmo en de Jeugdwet veel hoger dan geraamd. Het gevolg: de lasten voor burgers stijgen, investeringen blijven achter en de voorzieningen worden slechter.

Robbert Verkuijlen Mensenwerk

Robbert Verkuijlen

Individuele medewerkers maken het verschil

Robbert Verkuijlen, coördinator Belastingzaken

U leest het hele interview op de pagina Mensenwerk

Negatief resultaat

227

gemeenten hebben 2019 afgesloten met een negatief exploitatieresultaat

74

gemeenten hadden in 2019 een tekort groter dan 5% van de baten

89

gemeenten hadden in 2019 al voor het derde jaar op rij een negatief exploitatieresultaat

Verschraling

Andries Kok

Aanhoudende financiële tekorten gemeenten zijn slecht voor Nederland; noodzakelijke investeringen gaan op de lange baan

Andries Kok, Teamleider Gemeentefinanciën

Gaten dichten

De slechte financiële staat van gemeenten leidt tot verschraling, zegt Andries Kok, teamleider Gemeentefinanciën. ‘Gemeenten putten jaren achtereen uit de reserves om de gaten te dichten. Ze schuiven investeringen door. Dit is op de langere duur slecht voor Nederland. Het onderhoud van wegen wordt afgeschaald, noodzakelijke investeringen in de klimaatadaptatie en de energietransitie gaan op de lange baan.’
 

Tekort blijft ondanks compensatie

In de loop van 2020 worden afspraken gemaakt die voor de korte termijn lucht geven: reële compensatie voor de kosten van corona, bevriezing van de opschalingskorting en eenmalige verlenging van het extra geld voor de jeugdzorg (€ 300 miljoen in 2022). Maar dit verandert niet het structurele financiële tekort van gemeenten.

Citrixcrisis GGU

Duizenden ambtenaren kunnen begin 2020 van de ene op de andere dag niet meer op afstand werken, omdat het systeem (Citrix) dat hiervoor wordt ingezet niet meer veilig gebruikt kan worden. 

Informatiebeveiligingsdienst

Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) slaat meteen alarm als het lek in Citrix aan het licht komt. De Informatiebeveiligingsdienst (IBD), de gemeentelijke partner van het NCSC, start onmiddellijk met het informeren en ondersteunen van gemeenten. De IBD helpt gemeenten om de juiste maatregelen te nemen, zodat het systeem weer veilig gebruikt kan worden. Ook behartigt de IBD de belangen van gemeenten in landelijke overleggen. Mede dankzij de intensieve samenwerking met de IBD en adequaat handelen door gemeenten blijven de gevolgen beperkt en kan snel weer vanaf afstand gewerkt worden.

Nieuwe werkgeversvereniging

Met het ingaan van de Wet Normalisering rechtspositie ambtenaren per 1-1-2020 wordt het cao-recht van toepassing op de hele gemeentelijke sector. Dat maakt de weg vrij voor een nieuwe werkgeversvereniging.

Arbeidsvoorwaarden borgen

De VNG is de werkgeversvereniging van de gemeenten. Dat betekent dat de VNG namens de 355 leden met circa 150.000 werknemers de cao afsluit. Om te zorgen voor uniforme arbeidsvoorwaarden in de gemeentelijke sector wordt daarnaast de Werkgeversvereniging Samenwerkende Gemeentelijke Organisaties (WSGO) opgericht. Zo kunnen ook voor 190 gemeentelijke en aan gemeenten gelieerde organisaties de gemeentelijke arbeidsvoorwaarden gelden, met een cao SGO. Het gaat om zo’n 30.000 werknemers.
Als medewerkers overstappen van een samenwerkende gemeentelijke organisatie naar een gemeente of andersom, dan houden ze dankzij deze cao-afspraken dezelfde arbeidsvoorwaarden.

Dienstverlening

De werkgevers die zijn aangesloten bij de WSGO hebben toegang tot de dienstverlening van de VNG. Het bestuur van de WSGO heeft een personele unie met het College voor Arbeidszaken van de VNG. Dat betekent dat de voorzitter van het College voor Arbeidszaken ook de voorzitter is van de WSGO. De VNG en de WSGO voeren samen het arbeidsvoorwaardenoverleg met de bonden.

Begin februari is corona nog ver weg in China, maar dan duikt het virus op in Italië en Oostenrijk. De vraag is niet of, maar wanneer het Nederland bereikt. Carnaval en de wintersport blijken superspread events. Het is het begin van een ongekende, langdurige crisis.

Eerste coronapatiënt in Nederland

Theo Weterings

Een crisis die zijn weerga niet kent

Theo Weterings, burgemeester van Tilburg

Donderdag 27 februari denkt burgemeester Theo Weterings van Tilburg te beginnen aan een paar dagen vrij, na een drukke tijd. Het loopt anders. ’s Avonds gaat de telefoon en hoort Weterings dat een patiënt met COVID-19 is binnengebracht in het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis.

Marathon zonder eindstreep

Weterings: ‘In één keer is corona niet meer iets dat speelt in China en Italië, maar hier. In Nederland, in Tilburg, in mijn gemeente. Ik besef in die dagen dat we aan de vooravond staan van een crisissituatie die zijn weerga niet kent. Normaal duurt een crisis een paar dagen, nu kunnen we het einde niet voorspellen en we moeten op zoek naar maatregelen die we niet eerder hebben bedacht of ingezet. Het is een marathon, ik weet niet of we halverwege zijn of op 200 meter van de eindstreep. Corona heeft onze samenleving blijvend veranderd. Na de coronacrisis wacht ons een ander type crisis: hoe pakken we de economische en de sociale consequenties met z’n allen aan?’

Bundeling aanpak schuldendomein GGU

14

projecten in Verbinden Schuldendomein

14 projecten die allemaal een aspect van schuldenproblematiek aan de orde stellen, zijn gebundeld in het programma Verbinden Schuldendomein


Actueel vraagstuk

Schuldenproblematiek is een groot maatschappelijk probleem en door de coronacrisis zal dit hoogstwaarschijnlijk verder groeien. Gemeenten hebben de aanpak van problematische schulden hoog op hun agenda staan. Er zijn talloze initiatieven van gemeenten en koepelorganisaties, die deze aanpak ondersteunen. De VNG brengt deze initiatieven samen. Zo krijgen gemeenten meer  zicht op het aanwezige aanbod. Ook kunnen de initiatieven elkaar op deze manier waar mogelijk versterken.


Meer informatie vindt u op de website van de VNG 

Wendy van der Burg Mensenwerk

Wendy van der Burg

Mama, jouw werk is toch bellen met SZW?

Wendy van der Burg, beleidsmedewerker team Inclusieve Samenleving VNG en commissiesecretaris VNG-commissie Participatie Schuldhulpverlening en Integratie

U leest het hele interview op de pagina Mensenwerk.

Publicatie VNG Agenda Digitale Veiligheid 2020-2024

We worden als overheid en als samenleving steeds afhankelijker van digitalisering. Die ontwikkeling komt in een stroomversnelling in het coronajaar 2020.

Onderwerp voor bestuurders

Deze afhankelijkheid maakt ons kwetsbaar. Digitale veiligheid is daarom een onderwerp voor bestuurders. Met de Agenda Digitale Veiligheid informeert en alarmeert de VNG bestuurders. De agenda wordt vertaald in diverse actielijnen en een uitbreiding van de ondersteuning aan gemeenten, onder meer door de Informatiebeveiligingsdienst.
De agenda vindt u op de website van de VNG.

Principes voor de digitale samenleving GGU

Februari Principes digitale samenleving overhandigd.jpg

Foto: Arie Raaphorst

Franc Weerwind, voorzitter van de VNG-commissie Informatiesamenleving en burgemeester van Almere, biedt de 'Principes voor de digitale samenleving' aan, aan Margrethe Vestager, Eurocommissaris voor digitale ontwikkeling en mededinging.

Effecten van digitalisering

Vestager bezoekt Nederland voor een symposium over het digitale tijdperk. Ze spreekt onder meer met een delegatie van de VNG over de praktische toepassing van digitalisering in de Nederlandse samenleving, de effecten van digitalisering op inwoners en hoe gemeenten hiermee omgaan.

De Principes voor de digitale samenleving geven gemeenten een kader om met de diverse uitdagingen in het digitale tijdperk om te gaan. U leest de publicatie op de website van de VNG.

Oproep Nationaal Stikstofakkoord

In februari zijn er in Den Haag en elders protesten van boeren tegen het stikstofbeleid. Door de stikstofcrisis komen op veel plaatsen plannen stil te liggen. De VNG en werkgeversorganisatie VNO-NCW roepen het rijk op een Nationaal Stikstofakkoord te sluiten.

Ruimte voor ontwikkelingen

Door de bestaande aanpak van de stikstofproblematiek komen verschillende partijen (natuurbeschermers, woningzoekenden, ondernemers en boeren) tegenover elkaar te staan, staat er in de brief aan het rijk. De VNG en VNO-NCW bepleiten dat er snel ruimte komt voor ruimtelijke ontwikkelingen, een stevige aanpak van het natuurherstel en een samenhangend toekomstbeeld van het landelijk gebied en de agrarische sector. De oproep leidt ertoe dat de VNG en VNO-NCW snel aan tafel komen te zitten bij minister Carola Schouten van Landbouw en Natuurbeheer.
Meer over de oproep leest u op de website van de VNG.

In maart grijpt COVID-19 steeds meer om zich heen. Het kabinet neemt vanaf 15 maart ingrijpende maatregelen. De intelligente lockdown doet z'n intrede. De VNG zet een ‘FAQ-machinerie’ op om gemeenten te helpen bij de uitvoering, op alle terreinen.

Een sterke overheid

COVID-19 toont aan dat een sterke overheid nodig is. Burgers verwachten dat de overheid de regie neemt om de verspreiding van het virus tegen te gaan. En ze verwachten een overheid die opkomt voor burgers en bedrijven die worden getroffen. Samenwerken en optreden als één overheid is cruciaal.

Doen wat nodig is

Gemeenten laten zien dat ze zich razendsnel kunnen aanpassen en doen wat nodig is. De VNG levert daar belangrijke bijdragen aan. Door gemeenten te ondersteunen bij het uitvoeren van maatregelen, zoals de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Door in recordtijd de Tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming te helpen maken, zodat gemeenteraden ook online besluiten kunnen nemen. En door urgente vragen van gemeenten snel te beantwoorden.

Esther Verbaan Mensenwerk

Esther Verbaan

Schoonmaker staat hoger in aanzien

Esther Verbaan, teamleider facilitaire dienst


U leest het hele interview op de pagina Mensenwerk.

Het regent vragen bij de VNG

Een geïmproviseerd team van beleidscoördinatoren, communicatieadviseurs en medewerkers van het Klant Contact Centrum zet in korte tijd een werkwijze in gang om snel en adequaat veel voorkomende en relevante vragen over corona te beantwoorden. Gemeenten lopen tegen veel praktische problemen aan. Vragen die breed leven, worden snel beantwoord in afstemming met externe partijen, zoals ministeries en de veiligheidsketen.
Vragen en antwoorden leest u op deze pagina van de website van de VNG.

Noodopvang scholen en kinderopvang

Ingrid Hoogstrate

Gemeenten en de kinderopvangbranche regelden in no time noodopvang voor kinderen.

Ingrid Hoogstrate, directeur VNG Naleving

Cruciale beroepen

Wanneer de scholen en kinderopvang in maart worden gesloten, wordt snel duidelijk dat er noodopvang nodig is voor kinderen van ouders met cruciale beroepen en kwetsbare kinderen. Hoogstrate: ‘Het rijk vraagt de VNG om dit met gemeenten te organiseren. We pakken dit vanuit VNG Naleving op. Binnen twee dagen hebben we een coördinator bij elke gemeente en zetten we samen met hen en de kinderopvangbranche de noodopvang op.’ Ook maakt de VNG snel afspraken met het rijk voor een reële compensatie van de kosten voor gemeenten.

Tozo uit de grond gestampt

In slechts een paar weken tijd maakt een projectteam een werkende regeling voor de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). De VNG, het ministerie van SZW en Divosa werken onorthodox en hecht samen om de klus te klaren.

Direct goed uitvoerbaar

De uitvoering van de Tozo is voor gemeenten een flinke opgave: 300.000 mensen doen in de eerste maanden van de lockdown een beroep op de regeling. Aanvragen moeten heel snel behandeld worden. Daarom is het van groot belang dat de regeling direct goed uitvoerbaar is voor gemeenten. Daaraan werkt het gecombineerde projectteam. 

Multidisciplinair

Het projectteam is een multidisciplinaire samenwerking van wetgeving, beleid, informatiebeleid en uitvoering. Het uitgangspunt is de ondernemer, waar de regeling voor is bedoeld. Het team zorgt er niet alleen voor dat de wetgeving direct goed uitvoerbaar is voor gemeenten, maar maakt ook materiaal om gemeenten bij de uitvoering van de Tozo te ondersteunen.

Lees meer

Een interview met het projectteam over de totstandkoming van de Tozo leest u op de website van iBestuur.

Digitale Zeepkist

Beeld digitale zeepkist

De Willemshof, het kantoor van de VNG, is gesloten en bijna iedereen werkt thuis. Toch gaat het werk ‘gewoon’ door. Microsoft Teams wordt het nieuwe kantoor waar collega’s samenwerken. Fysieke bijeenkomsten worden razendsnel vervangen door webinars. Ook de Zeepkist gaat digitaal.

Online bijpraten

Wekelijks praat plaatsvervangend algemeen directeur Pieter Jeroense alle collega’s bij vanaf de digitale Zeepkist. Soms met gasten aan tafel, op anderhalve meter afstand, die over hun project vertellen. Zo blijft iedereen ook tijdens de lockdown aangehaakt bij wat er gebeurt binnen de VNG.

VNG Jaarcongres gaat niet door

Jan Nieuwenburg

Met de VNG delen we de teleurstelling dat het jaarcongres niet kan doorgaan.

Jan Nieuwenburg, burgemeester gemeente Hoorn

Eind maart valt een ingrijpend maar onvermijdelijk besluit. Het VNG Jaarcongres wordt afgelast vanwege corona. Het zou plaatsvinden in West-Friesland. Het is voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog dat het VNG Jaarcongres niet doorgaat. Het afgelasten is een gezamenlijk besluit van de regio West-Friesland en de VNG. ‘Het voelt als echte samenwerking en we zijn blij dat de volgende editie alsnog plaatsvindt in West-Friesland,’ zegt Nieuwenburg. In 2021 wordt duidelijk dat die plaatsvindt in 2022. ‘Het is niet realistisch om te denken dat we in de zomer van 2021 in onze regio 2500 bezoekers op een veilige manier kunnen ontvangen.’

Uitstel, geen afstel

De burgemeester vertelt dat de financiële schade in de regio beperkt is gebleven. ‘Dat komt vooral omdat het niet om afstel, maar uitstel gaat. Bestaande afspraken zijn verlengd en de uitgaven die nog een keer gemaakt moeten worden, komen neer op een paar duizend euro. Maar wat ons natuurlijk aan het hart gaat is dat we veel ondernemers bij de organisatie wilden betrekken. Niet alleen directe partners, maar ook veel horecabedrijven in de regio. Gelukkig blijft dit ook ons uitgangspunt voor de volgende editie.’

Verrassend congres

De ambitie blijft hetzelfde. Nieuwenburg wil een ongekend verrassend congres neerzetten. ‘De regio heeft alles in huis om dat daadwerkelijk te kunnen doen. We zijn al sinds medio 2018 bezig met het optuigen, daarmee zijn we in ieder geval het meest langverwachte congres. Hoe dan ook, we gaan met dezelfde energie en betrokkenheid verder.’

Heftige beslissing

Wendelien Tönjann

Het afgelasten van het VNG Jaarcongres is een heftige beslissing en een groot gemis. Juist in deze veelbewogen tijd is er veel behoefte aan ontmoeting.

Wendelien Tönjann, directeur VNG Connect

Gemeenten hebben de handen vol aan het extra werk door corona. De VNG ondersteunt de uitvoering en onderhandelt over het compenseren van de kosten. Dankzij de Tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming kunnen gemeenteraden ook online besluiten nemen. Dankzij de bestuurlijke klankbordgroep COVID-19 zijn de lijnen met gemeenten kort.

Compensatie voor de kosten van corona

Leonard Geluk

De compensatie voor coronakosten is een voorbeeld van goed samenwerken tussen rijk en gemeenten

Leonard Geluk, algemeen directeur VNG

Reële compensatie

Direct na de uitbraak van corona is duidelijk dat gemeenten veel kosten maken voor de coronamaatregelen. In de onderhandelingen met het rijk staat één punt onwrikbaar vast: Gemeenten mogen er niet nog meer op achteruit gaan. Op 8 april maakt de VNG met het rijk de belangrijke principeafspraak dat gemeenten reëel gecompenseerd worden voor de meerkosten en inkomstenderving als gevolg van corona.

Gederfde inkomsten

De compensatie betreft het extra geld dat gemeenten moeten uitgeven, bijvoorbeeld aan het uitvoeren van de Tozo-regeling en aan het overeind houden van culturele instellingen en sportaccommodaties. Daarnaast worden gederfde inkomsten gecompenseerd, bijvoorbeeld verminderde parkeeropbrengsten en toeristenbelasting.

Kosten in kaart

De principeafspraak wordt gemaakt in het Bestuurlijk Overleg Financiële Verhoudingen (BOFV). De VNG vraagt bureau AEF de kosten kaart te brengen op basis van onderzoek en diepte-interviews met 15 gemeenten. De uitkomsten worden ter toetsing uitgezet in een enquête, waar veelvuldig op wordt gereageerd. Waar zien gemeenten extra kosten, waar vallen inkomsten weg? Een klankbordgroep met financiële experts van gemeenten begeleidt het onderzoek.

Scherpe onderhandelingen

Na de aanvankelijk scherpe onderhandelingen over het principe van reële compensatie, is er weinig discussie over afzonderlijke kostenposten dankzij de heldere onderbouwing van de kosten. De besprekingen worden voorbereid in een ambtelijke werkgroep met medewerkers van de VNG en gemeenten en de ministeries van BZK en Financiën en een regiegroep van directeuren. Bestuurlijk worden de afspraken geaccordeerd in het BOFV.

Infographic financiele compensatie corona

De VNG en het kabinet maken op 8 april de principeafspraak dat gemeenten reële compensatie krijgen voor extra uitgaven en inkomstenderving door corona.

Tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming

3

weken

3 weken: zo snel kwam de Tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming tot stand.


Snel een wettelijke basis

Door de coronacrisis gaan gemeenteraden veelal digitaal vergaderen. Op basis van de Gemeentewet kan de raad echter alleen in een fysieke vergadering besluiten nemen. Het ministerie van BZK realiseert binnen drie weken een wettelijke basis voor digitale besluitvorming. Met ondersteuning van de VNG en de beroeps- en belangenverenigingen van raadsleden, griffiers, burgemeesters en wethouders.

Digitaal als aanvullende optie

Fysieke raadsvergaderingen zijn nog steeds mogelijk, met inachtneming van de richtlijnen van het RIVM. Digitale besluitvorming is een aanvullende optie. De gemeenteraad maakt zelf een keuze. Voor de implementatie van de tijdelijke wet beantwoorden het ministerie van BZK, de VNG en de beroeps- en belangenverenigingen gezamenlijk vragen, ontwikkelen ze handreikingen en organiseren ze webinars. Het ministerie van BZK onderzoekt in 2021 de mogelijkheden voor een permanente regeling.

Freek Selen Mensenwerk

Freek Selen

Een flinke puzzel om alles in beeld te krijgen en te ordenen

Freek Selen, strategisch adviseur directie beleid


U leest het hele interview op de pagina Mensenwerk.

Klankbordgroep COVID-19

Circa 40 gemeentelijke bestuurders overleggen vanaf april wekelijks in de bestuurlijke klankbordgroep COVID-19. De groep adviseert over de uitvoerbaarheid van de maatregelen tegen de verspreiding van COVID-19 en de effecten in de gemeentelijke praktijk. Dankzij de korte lijnen ontstaat er snel een goede interactie tussen rijksoverheid en gemeenten. Gemeenten leveren bijvoorbeeld waardevolle input voor de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19.

Snelle afstemming

De klankbordgroep vervult ook voor de VNG een belangrijke rol. De VNG kan met de groep snel afstemmen welke acties nodig zijn op voor gemeenten belangrijke onderwerpen, zoals financiële compensatie voor de gevolgen van de coronamaatregelen.

Ook interbestuurlijk overleg

De klankbordgroep bestaat uit leden van het VNG-bestuur, van gemeentelijke netwerken zoals de G40, M50 en P10, verenigingen van raadsleden en van wethouders. Enkele leden zijn voorzitter van veiligheidsregio’s. Deze gemeentelijke klankbordgroep vergadert wekelijks. Om de week nemen vertegenwoordigers van de ministeries deel aan deze overleggen, onder de naam interbestuurlijke klankbordgroep COVID-19.

Meer informatie vindt u op de website van de VNG.

Afscheid Jantine Kriens

afscheid-jantine-kriens

Op 1 april treedt Leonard Geluk aan als directeur van de VNG. Het afscheid van zijn voorganger, Jantine Kriens, valt in het water door corona. Een klein VNG-comité bezoekt haar eind maart met als cadeau het fotoboek van alle Nederlandse gemeentehuizen, gemaakt door Jan van der Voet. In september is er nog een klein afscheid bij het bestuursdiner. Jantine Kriens staat op de foto met voorzitter Jan van Zanen, en met het beeldje van een ijsvogel dat ze krijgt van het bestuur.

Geld voor jeugd en Wmo

170.000.000

euro voor zorgaanbieders jeugd en Wmo

170 miljoen euro komt beschikbaar voor zorgaanbieders jeugd en Wmo. Het geld is bedoeld om in coronatijd de continuïteit zeker te stellen. Aanbieders hebben te maken met een hoger ziekteverzuim en ze maken extra kosten om de maatregelen van het RIVM na te leven. Het meest in het oog springt de maatschappelijke opvang, waar lege hotels worden ingezet om dak- en thuislozen coronaproof op te vangen.

De Omgevingswet een jaar uitgesteld

De inwerkingtreding van de Omgevingswet wordt met een jaar uitgesteld, naar 1 januari 2022. Dat komt door een combinatie van de stevige invoeringsopgave, de ontwikkeling van het Digitaal Stelsel Omgevingswet en de coronamaatregelen. De VNG staat achter het uitstel.

Oefenen

Voor het invoeren van de wet is een werkend stelsel van belang. Dit houdt in dat de regelgeving stabiel moet zijn, de regels goed moeten zijn ontsloten in een werkend Digitaal Stelsel Omgevingswet en dat er voldoende tijd moet zijn voor gemeenten om te oefenen.
Gemeenten gaan intussen volop door met hun voorbereidingen op de wet, zoals blijkt uit het blog van André Steen, programmamanager Omgevingswet bij de gemeente Zeist. U leest het blog van André Steen op de website van de VNG.

De anderhalvemetersamenleving krijgt steeds meer vorm in de openbare ruimte. De VNG werkt samen met CROW en Vereniging Stadswerk om goede aanpakken te verzamelen en te delen. Gemeentelijke BOA's hebben een grote rol in het handhaven van de coronamaatregelen.

Het accres wordt vastgezet

Het rijk en de VNG maken in mei de afspraak om de ontwikkeling van het gemeentefonds voor 2020 en 2021 te bevriezen op de stand van de meicirculaire. Zo kunnen de schommelingen in de uitkering worden gedempt.

Bevriezen tot 2022

Gemeenten ervaren al jaren veel onrust door de onduidelijkheid over hoeveel geld ze krijgen van het rijk. De uitkering aan gemeenten stijgt en daalt mee met de uitgaven van het rijk: de trap-op-trap-af-systematiek. Als het rijk onverwachts minder uitgeeft, krijgen gemeenten minder geld dan geraamd. Voor de coronakosten is in april al afgesproken dat hiervoor aparte afspraken worden gemaakt. Voor de jaren na 2021 geldt de afspraak om het accres te bevriezen niet.

Penibele financiële situatie

In mei 2020 wordt opnieuw pijnlijk duidelijk hoe penibel de situatie van gemeenten is. De voorjaarsnota’s moeten worden opgesteld, overal moeten colleges van B en W naar de hei om afspraken te maken over nieuwe bezuinigingen en om hun ambities naar beneden bij te stellen.

Renske Steenbergen Mensenwerk

Renske Steenbergen

We hebben succesvol op de deur gerammeld

Renske Steenbergen, programmamanager Transitiefase COVID-19

U leest het hele interview op de pagina Mensenwerk.

Maak samen ruimte

mei - maak samen ruimte.jpgIedereen moet anderhalve meter afstand houden, hoe zorg je dat mensen dat ook echt doen? Dat is in het voorjaar een taak voor gemeenten. Overal zoeken professionals in de openbare ruimte naar oplossingen. De VNG, de Vereniging Stadswerk en het CROW slaan de handen ineen om goede aanpakken te verzamelen en te ontsluiten op de website maaksamenruimte.nl Ook de ministeries van BZK en IenM doen mee. ‘Het gaat niet alleen om fysieke ingrepen, maar ook om het beïnvloeden van gedrag,’ zegt VNG-beleidsadviseur Petra Mesken. In november wordt de website uitgebreid met een maatregelenvizier dat het mogelijk maakt specifieke maatregelen te zoeken.

De VNG publiceert de Digitale Agenda 2024: Naar een Waardenvolle Informatiesamenleving

Gemeenten spelen verschillende rollen in de informatiesamenleving. De Digitale Agenda 2024 biedt een kader dat gemeenten de komende jaren in beleid en uitvoering gaat helpen bij het invullen van deze rollen. Deze agenda is de opvolger van de Digitale Agenda 2020.

Publieke waarden

De agenda gaat over alle aspecten van de informatiesamenleving en de effecten daarvan op gemeenten. Bijvoorbeeld praktische inspanningen om ‘de basis op orde’ te houden en handvatten voor gemeenten in de maatschappelijke discussie over publieke waarden in de informatiesamenleving.

U leest de agenda op de website van de VNG.

Inzet BOA’s: ervaringen in Capelle aan den IJssel

Peter Oskam

BOA’s werken schouder-aan-schouder met de politie.

Peter Oskam, burgemeester Capelle aan den IJssel

Goede samenwerking

BOA’s hebben de handen vol in het coronajaar. Het handhaven van de coronamaatregelen vraagt diplomatie, maatwerk en incasseringsvermogen. In Capelle aan den IJssel blijven overlast en incidenten binnen de perken. Mede dankzij goed samenwerken met de politie en jongerenwerkers, vertellen burgemeester Peter Oskam (lid VNG-commissie Bestuur een Veiligheid) en het hoofd VTH (Vergunningen, Toezicht en Handhaving), Michele van Donge. Oskam: ‘BOA’s en de politie versterken elkaar, hun samenwerking draagt bij aan de veiligheid. Met ons beleid van selectie, opleiding en inschaling hebben we goed opgeleide mensen. Er is wederzijds respect. En als de situatie erom vraagt, dan is de politie razendsnel ter plaatse.’

Dé opgave in het coronajaar

Van Donge: ‘In maart en april stond de telefoon roodgloeiend met vragen over de noodverordening, over jongeren die elkaar opzochten. We hadden dagelijks contact met de commandant van de politie. Waar zijn de hotspots? Welke mensen hebben een waarschuwing gekregen? We werken goed samen.’ Oskam: ‘Als burgemeester zie je heel veel verdriet: burgers die hun man of vrouw hebben verloren, ondernemers die hun zaak kapot zien gaan. Je zoekt manieren om leiderschap te tonen en Capellenaren een hart onder de riem te steken. Voor de BOA’s was het een uitdaging om in de praktijk de noodverordening te handhaven. Maar het was niet altijd duidelijk hoe de maatregelen moesten worden geïnterpreteerd, dat vroeg overleg met de veiligheidsregio. Maatregelen verschilden per veiligheidsregio; in de ene regio mocht bijvoorbeeld de markt doorgaan, in de andere regio niet. Dat gaf spanningen waar de BOA’s last van hadden. Zij moesten uitleggen waarom bij ons de markt niet open mocht en in Gouda wel. Dat stelt eisen aan de sociale vaardigheden.’

Listige momenten

Van Donge: ‘In de eerste lockdown waren er geregeld samenkomsten en opstootjes van groepen jongeren in het Schollebos. Met de politie hadden we heldere afspraken over taakverdeling en dat we, waar nodig, samen optrokken. Daarnaast zijn twee jongerenwerkers gekoppeld aan het team, zij gingen met de jongeren in gesprek.’ Oskam: ‘Onze BOA’s zetten zoveel mogelijk hun persoonlijkheid in en werken vanuit menselijk contact. Soms betekent dat ook dat ze de boeman zijn en boetes uitdelen. In Capelle investeren we in de opleiding en het niveau van onze BOA’s. Dat betaalt zich nu uit, net als het schouder-aan-schouder samenwerken met de politie.’ Het aantal geweldsincidenten is in 2020 niet toegenomen, maar er is wel meer verbaal geweld, besluit Van Donge: ‘We hebben daarom een coach aangesteld om onze mensen weerbaarder te maken, zodat ze daar zo goed mogelijk mee kunnen omgaan.’

In juni worden de coronamaatregelen versoepeld. In gemeenten gaat ook het 'gewone’ werk door, vaak in aangepaste vorm. Zo vinden gemeenten allerlei creatieve manieren van participatie bij de energietransitie. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog is er in 2020 géén VNG Jaarcongres in juni, de beslissing hierover viel in maart.

Horeca gaat weer open

Terassen weer open

Op zondag 1 juni om 12:00 uur mag de horeca weer open, zij het onder strikte voorwaarden. Anderhalve meter afstand houden, bezoekers registreren en cafés en restaurants mogen niet meer dan 30 mensen binnenlaten. Gemeenten puzzelen samen met ondernemers hoe terrassen ruimer ingericht kunnen worden en wat de beste looproutes zijn. Ook in winkelstraten is het een uitdaging om de stroom bezoekers in goede banen te leiden met anderhalve meter onderlinge afstand.

VNG Handreiking Crowdmanagement

De VNG ondersteunt gemeenten met kennis vanuit het crowdmanagement en vraagt het Event Safety Institute een handreiking op te stellen. Rond de beroepsgemeenschap van gemeentelijke professionals in de openbare ruimte komt een lerend netwerk op gang. Gemeenten leren van en met elkaar. In een aantal ronde tafelbijeenkomsten worden goede aanpakken gedeeld.

De handreiking Reguleren van drukte in de openbare ruimte staat op de website van de VNG.

Energie en klimaat

Fotoportret man

Corona of niet, gemeenten zijn volop aan de slag.

Lian Merkx, programmamanager Energie en Klimaat

Jaar van actie

Voor energie en klimaat is 2020 het jaar van actie. Het Klimaatakkoord is eind 2019 getekend, gemeenten moeten aan de slag om het waar te maken. ‘En ze doen het,’ zegt Lian Merkx, programmamanager Energie en Klimaat bij de VNG.

Duurzame energie

Gemeenten staan aan de lat voor het maken van een Transitievisie Warmte die eind 2021 klaar moet zijn. In welke volgorde gaan wijken van het gas? Wat zijn de alternatieve warmtebronnen? In 30 energieregio’s werken gemeenten aan Regionale Energie Strategieën (RES). De bedoeling is het duurzaam opwekken van 35 Twh (Terawattuur) aan zonne- en windenergie, en om dit ruimtelijk in te passen.

Anders samenwerken

Zowel de RES als de warmtetransitie vragen nieuwe manieren van werken, kennis en vaardigheden. Ook voor het op grote schaal betrekken van partners en inwoners. Corona is een streep door de rekening, tegelijk brengt het ook wat. Merkx: ‘Gemeenten werken heel hard door. Participatie in coronatijd doet een beroep op innovatie en creativiteit. In wijken zijn er bijvoorbeeld digitale oploopjes en postercampagnes. Online worden nu andere en soms ook meer mensen bereikt. Geen enkele gemeente staat stil of zegt: door corona lukt het niet.’

Ondersteuning

Online bestuurlijke bijeenkomsten, webinars en samenkomsten van leerkringen worden veel beter bezocht dan normaal. In de loop van het jaar verschijnen producten zoals De Leidraad van het Expertisecentrum Warmte. En het Stappenplan voor de Transitievisie Warmte van het Kennis en Leerprogramma Aardgasvrije Wijken. Meer informatie staat op de website van het Programma Aardgasvrije Wijken en de website van het Kennis- en Leerprogramma Aardgasvrije Wijken.

Regionale Energie Strategieën

In juni maken veel regio’s hun eerste concept RES openbaar, ook al is de deadline daarvoor door corona verschoven naar oktober. De zomerperiode gebruiken de 30 energieregio’s om de concepten te verbeteren, samen met het Nationaal Programma RES, met maatschappelijke organisaties en de netbeheerders. Wanneer het Planbureau voor de Leefomgeving in oktober de balans opmaakt, blijkt dat de regio’s samen een grote ambitie hebben neergezet. De plannen tellen op tot meer dan 50 Twh. De volgende grote opgave is om de plannen concreet te maken.

Meer informatie staat op de website van het Nationaal Programma Regionale Energie Strategieën.

Henri Kaper Mensenwerk

Henri Kaper

Laat ik het zo zeggen: ik ben lekker bezig geweest

Henri Kaper, proces- en projectondersteuner communicatie bij VNG Realisatie

U leest het hele interview op de pagina Mensenwerk.

Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving GGU

Datavoorziening energietransitie

Data voor Transitievisie Warmte

In de Transitievisie Warmte moeten gemeenten beschrijven wanneer wijken aardgasvrij worden. Daarvoor zijn veel data nodig, bijvoorbeeld over soorten bebouwing en energieverbruik. Deze data vinden gemeenten in de Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO). Gemeenten en VNG Realisatie ontwikkelen deze voorziening samen. Het is een onderdeel van de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU).

U vindt de datavoorziening op deze website.

Publicatie meerjarige transitiestrategie Common Ground GGU

Henri Lenferink

Common Ground is één van de meest fundamentele onderdelen van de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU).

Henri Lenferink, voorzitter van het College van Dienstverleningszaken en burgemeester van Leiden

Sneller vernieuwen

In juni publiceert de VNG de meerjarige transitiestrategie Common Ground. Hierin staat langs welke lijnen de VNG samen met gemeenten, marktpartijen en ketenpartners invulling geeft aan Common Ground.

Common Ground versterkt collectief gemeenten

Henri Lenferink: ‘We kunnen dankzij Common Ground onze informatievoorziening zodanig organiseren dat we sneller kunnen inspelen op maatschappelijke vraagstukken, omdat we de data scheiden van de rest van de applicaties. Daardoor kunnen we voor allerlei doeleinden kleine oplossingen ontwikkelen, iets dat nu door de ingewikkelde en verknoopte gemeentelijke informatievoorziening bijna niet te doen is. En omdat we allemaal werken volgens dezelfde principes, wordt het ook gemakkelijker om oplossingen van elkaar te gebruiken. In die zin gaat Common Ground het collectief van gemeenten enorm versterken.’

Omvangrijke transitie

Er is nog wel een lange weg te gaan voordat alle gemeenten beschikken over een informatievoorziening die werkt volgens deze visie, zegt hij: ‘Dit is een omvangrijke transitie waar gemeenten naar verwachting tien jaar over gaan doen. Dat betekent dat we elk jaar 10% van onze informatievoorziening moeten vervangen door oplossingen die werken volgens de principes van Common Ground. De transitiestrategie Common Ground die onlangs is gepubliceerd, is een goed begin. Maar we zijn er nog niet.’

Meer informatie over de transitiestrategie vindt u op de website van Common Ground.

Meer uitleg over Common Ground staat in deze video.

#Gemeenteninnood. Dat is het motto van de online en fysieke demonstratie van gemeenten en wethouders. Ze komen in het geweer tegen het structurele tekort aan geld om alle taken uit te voeren. De boodschap wordt gehoord in Den Haag.

Wethouders protesteren #Gemeenteninnood

Ongeveer 70 wethouders van Financiën voeren op 2 juli actie bij de Tweede Kamer. Het is een gecoördineerde actie samen met de VNG, de G40, M50 en de P10.

Noodkreet

Voorzitter Jan van Zanen van de VNG overhandigt de Vaste Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken een position paper samengesteld met de netwerken G40, M50 en P10. Hierin wordt aangetoond hoe ernstig de voorzieningen in gemeenten worden aangetast. De uitkomst van het debat met minister Ollongren is in eerste instantie mager, structureel extra geld ligt niet in het verschiet. De minister belooft wel om te onderzoeken of de opschalingskorting kan worden verzacht. Tweede Kamerleden ondervragen de minister scherp. De boodschap van de Kamerleden is duidelijk: Ollongren moet de noodkreet van de gemeenten serieus nemen.

Het Position Paper AO Financiën leest u op de website van de VNG.

De grens is bereikt

Met de hashtag #gemeenteninnood posten gemeenten massaal ludieke filmpjes op sociale media. Wethouder Hans Olthof van Olst-Wijhe is een van de eersten.

Janine Jongepier Mensenwerk

Janine Jongepier

Gevleugelde woorden waren: natuurlijk, ga ik doen

Janine Jongepier, secretaris College van Arbeidszaken

U leest het hele interview op de pagina Mensenwerk.

Pensioenakkoord

Ton Heerts

Een begrijpelijk en betaalbaar pensioenstelsel is van groot belang voor gemeenten.

Ton Heerts, voorzitter College voor Arbeidszaken en burgemeester van Apeldoorn

Nieuw pensioenstelsel

Het kabinet en sociale partners tekenen in juli het pensioenakkoord: het pensioensysteem in Nederland gaat op de schop. De VNG is als werkgever verantwoordelijk voor het uitvoeren van het pensioenakkoord en is begonnen met het inrichten van een governance om het ABP-pensioen aan te passen aan de nieuwe pensioenwetgeving.

Een goed pensioen

Ton Heerts: ‘Pensioen is een belangrijke arbeidsvoorwaarde. Een goed pensioen zorgt voor een inkomen na het werkzame leven en voorkomt daarmee armoede onder ouderen. De laatste jaren hebben we de kosten voor pensioen fors zien stijgen en tegelijkertijd de uitkeringen onzekerder zien worden. De modernisering van het pensioenstelsel biedt een vooruitzicht op een betaalbare, uitlegbare en houdbare pensioenregeling.’

Kadaster ondertekent Groeipact Common Ground GGU

Frank Tierolff ondertekent groeipact

Voorzitter raad van bestuur van het Kadaster Frank Tierolff tekent op 14 juli het Groeipact Common Ground.

Honderd ondertekenaars

Tientallen overheden en marktpartijen (eind 2020 staat de teller op 100) ondertekenen het Groeipact, waarmee zij de principes van Common Ground onderschrijven. Ook willen ze meebouwen aan het realiseren van de visie.

Efficiënt en veilig

De huidige informatievoorziening van gemeenten maakt het lastig om efficiënt en veilig gegevens uit verschillende systemen te gebruiken. Terwijl dat wel nodig is voor een goede dienstverlening en het oplossen van complexe maatschappelijke vraagstukken. Met een informatievoorziening die werkt volgens de principes van Common Ground kunnen gemeenten makkelijker en veilig over gegevens uit diverse systemen beschikken.

Bouwen met partners

Uiteraard zijn het niet alleen gemeenten die bezig zijn met het realiseren van Common Ground. De betrokkenheid van ketenpartners, zoals het Kadaster, en marktpartijen is cruciaal voor het slagen van Common Ground. Daarom is het belangrijk dat steeds meer partijen het Groeipact ondertekenen. Samen bouwen zij aan een moderne gemeentelijke informatievoorziening.

Meer informatie over Common Ground en het Groeipact vindt u op de website van Common Ground.

In de tijd van bezinning in de zomerperiode groeit het besef over wat een gamechanger corona is. In sociaal en economisch opzicht, maar ook op het terrein van dienstverlening en de informatiesamenleving. De overheid en de samenleving zijn afhankelijk van informatietechnologie, meer regie op dit terrein is nodig.

De veerkracht van gemeenten

Ingrid Geveke

Als je ziet hoe snel en met hoeveel kwaliteit overheden de coronamaatregelen uitvoeren en op elkaar aansluiten. Dat is knap.

Ingrid Geveke, gemeentesecretaris gemeente Zwolle

De coronacrisis toont hoe veerkrachtig gemeenten zijn. Ze slagen erin om in no time de steunmaatregelen uit te voeren, kwetsbare groepen te identificeren en om dienstverlening online aan te bieden. Hoe dat eraan toegaat in de praktijk blijkt uit deze reportage van iBestuur in de gemeente Zwolle.

Thomas Zwiers Mensenwerk

Thomas Zwiers

Iedereen zette er samen de schouders onder

Thomas Zwiers, projectleider aanpak problematiek arbeidsmigranten

U leest het hele interview op de pagina Mensenwerk.

Online ontmoeten geeft vereniging nieuwe dynamiek

Nu fysieke bijeenkomsten praktisch onmogelijk zijn, vindt de VNG nieuwe manieren om contact te houden met haar leden. De grenzen die de coronamaatregelen opleggen maken creatief en er worden allerlei online activiteiten georganiseerd. Ze creëren een bijzondere dynamiek in de vereniging, met nog meer interactie dan voorheen.

Even inloggen

Leonard Geluk spreekt in aanloop naar de online Algemene Ledenvergadering met onder meer burgemeesters en raadsleden uit het hele land, in online sessies. Eerder in het jaar heeft hij een digitaal ‘rondje’ gemaakt langs alle partners van de VNG, bij wijze van kennismaking. Provinciale afdelingen komen online bijeen en bespreken met de VNG allerlei onderwerpen, waaronder de uitdagingen rondom corona. Even een uurtje inloggen voor overleg blijkt een stuk laagdrempeliger dan een dagdeel naar Den Haag komen: veel mensen kunnen deelnemen aan dit soort sessies. Het geeft de vereniging in 2020 een nieuwe dynamiek, waarbij gemeenten en de VNG elkaar veelvuldig weten te vinden.

Lees meer over de ontwikkelingen in de vereniging op de pagina Over de VNG in dit jaarverslag.

Manifest over de digitale overheid na corona

Staatssecretaris Raymond Knops van het ministerie van BZK stuurt het manifest 'Dichterbij door digitalisering' naar de Tweede Kamer. De VNG maakt dit manifest samen met BZK. Het belicht thema’s zoals digitale inclusie, veiligheid van de digitale infrastructuur en digitaal werkgeverschap.

Sterkere rol overheid is nodig

Met het manifest willen de VNG en BZK duidelijk maken welke kansen en risico’s digitalisering met zich meebrengt, ook straks na de coronacrisis. Zo maakt onze toenemende afhankelijkheid van digitalisering een sterkere rol van de overheid noodzakelijk. De VNG en BZK kondigen daarom aan dat de overheid meer dan voorheen de digitale infrastructuur gaat reguleren vanuit een toezichthoudende rol.

U leest het manifest op de website van de VNG

Sleutelrol gemeenten in de leefomgeving

Albert Vermue

'In deze jaren is er een revival van de leefomgeving. Klimaat en energie, de woningopgave en de stikstofcrisis zijn grote vraagstukken. Gemeenten kunnen een sleutelrol spelen.

Albert Vermuë, directeur beleid Leefomgeving VNG

Na de vakantie houdt de VNG online haar Algemene Ledenvergadering, vanuit de Willemshof, het kantoor van de VNG. Het is niet zo dynamisch en gezellig als op het jaarcongres, maar het verloopt vlekkeloos. Op Prinsjesdag brengt de Miljoenennota gemeenten financieel een beetje lucht, met een aantal tijdelijke maatregelen.

Financiële maatregelen Prinsjesdag

april -Leonard Geluk, foto Studio Max Koot.jpg

De VNG wordt vaak neergezet als lobbyorganisatie. Maar we zijn geen vakbond. Het is niet dat we zomaar eisen stellen, de gemeente moet het werk kunnen doen. Een sterke overheid is nodig, dat is in de coronacrisis wel gebleken.

Leonard Geluk, algemeen directeur VNG

Gecoördineerde lobby

De financiële maatregelen die op Prinsjesdag bekend worden gemaakt, zijn een succes voor de VNG als vereniging. Gemeenten hebben zich met de demonstratie van wethouders Financiën in juli met één mond gericht tot de Tweede Kamer. De netwerken G4, M50 en P10 leverden met feiten en cijfers uit de praktijk niet te negeren bewijs voor de structurele financiële nood in gemeenten. VNG-voorzitter Jan van Zanen krijgt voet aan de grond bij de minister van BZK. VNG-lobbyist Eric de Rijk en adviseur gemeentefinanciën Andries Kok spreken met de fractiespecialisten in de Kamer. Het is een gecoördineerde lobby met één verhaal en een duidelijke (en noodzakelijke) inzet.

Opschalingskorting bevroren

230.000.000

euro opbrengst

230 miljoen euro is de opbrengst voor gemeenten van het bevriezen van de opschalingskorting.


Nog geen structurele oplossing

Op Prinsjesdag maakt het kabinet bekend dat de gewraakte opschalingskorting voorlopig van tafel gaat. Of op z’n Haags: hij wordt bevroren. De VNG is ‘half blij’ met het nieuws. Weliswaar geeft de maatregel voor de korte termijn wat lucht. Net als de extra middelen voor jeugdhulp, geldt de bevriezing maar tot het einde van de kabinetsperiode. Voor de tijd daarna moet een structurele oplossing worden gevonden.

Geld voor de jeugd

Voor het begrotingsjaar 2022 wordt op Prinsjesdag bekendgemaakt dat er € 300 miljoen extra beschikbaar komt voor jeugdhulp. Voor de jaren 2019, 2020 en 2021 was in totaal al € 1 miljard extra uitgetrokken vanwege de grote tekorten op jeugdhulp. Het extra geld voor 2022 is nodig omdat een nieuw kabinet naar verwachting niet op tijd met een oplossing komt voor het structurele tekort.

Marc Gerritsen Mensenwerk

Marc Gerritsen

We hebben elkaar vooruitgeholpen

Marc Gerritsen, senior projectleider congressen

U leest het hele interview op de pagina Mensenwerk.

De grens is bereikt

In een bevlogen toespraak maakt VNG-voorzitter Jan van Zanen op de Algemene Ledenvergadering duidelijk dat voor gemeenten de grens is bereikt. Pas als structurele financiële afspraken en gelijkwaardige verhoudingen met het rijk zijn geregeld, gaan we verder in gesprek met het nieuwe kabinet. 'Zoals het nu gaat houden we het niet vol.’

Algemene Ledenvergadering (ALV)

310

stemgerechtigde vertegenwoordigers

310 stemgerechtigde vertegenwoordigers zijn aanwezig bij de ALV van 25 september, gepresenteerd vanuit het kantoor van de VNG door het VNG-bestuur en vooraf aangemelde sprekers. Via de openbare livestream kijken 358 mensen mee.


Online ontmoetingen

Het betrekken van gemeenten, de leden, gaat in coronatijd anders dan normaal. De ALV en het Jaarcongres in juni kunnen niet doorgaan. In plaats daarvan is er een digitale ledenraadpleging in mei en juni over verenigingszaken, zoals de contributie. De ALV vindt online plaats op 25 september. Hier worden onder meer de uitkomsten van de digitale ledenraadpleging bevestigd. In november is er een online bestuurdersdag.

Lees meer over de ontwikkelingen in de vereniging op de pagina Over de VNG in dit jaarverslag.

IBD publiceert Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten 2021-2022 GGU

Nausikaä Efstratiades

Informatiebeveiliging begint met risicomanagement. Het Dreigingsbeeld geeft gemeenten inzicht in de risico’s en biedt een praktisch instrument om actie te ondernemen.

Nausikaä Efstratiades, hoofd van de Informatiebeveiligingsdienst (IBD)

Risico’s en maatregelen

De IBD stelt elke twee jaar een dreigingsbeeld op. Het document is bedoeld om gemeentesecretarissen inzicht te geven in de grootste dreigingen in informatieveiligheid, de risico’s die daaruit voortkomen en de maatregelen die zij in hun organisatie kunnen nemen.

Het Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten 2021/2022 is te downloaden op de website van de IBD.

Gezamenlijke inkoop print GGU

204

deelnemers in aanbesteding GT Print

204 gemeenten en samenwerkingsverbanden nemen voordelig printers en dienstverlening voor het printen van documenten af. Zij doen mee aan de gezamenlijke aanbesteding GT Print.


Minicompetities

De raamovereenkomsten voor GT Print worden in september 2020 gesloten. De deelnemers nemen daaronder hun ‘nadere overeenkomst’ af. Hiertoe houden zij minicompetities, waaruit de winnaar volgt. Die wordt de leverancier van de betreffende deelnemer.

Meer kwaliteit, lagere kosten

De gezamenlijke inkoop is onderdeel van de GGU (Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering), waarin gemeenten collectief onder meer diensten in de markt afnemen. Hierdoor krijgen ze een hogere kwaliteit tegen lagere kosten.

Meer informatie over lopende en nieuwe aanbestedingen vindt u op de website van VNG Realisatie.

Een cao voor mensen uit de Participatiewet

Er komt een cao voor mensen met een arbeidsbeperking die in de gemeentelijke sector werken. Daar speekt de ALV van de VNG zich bij de ledenraadpleging vrijwel unaniem over uit. Het gaat om een cao voor mensen in dienst van gemeenten of gemeenschappelijke regelingen, die niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kunnen verdienen en die vallen onder de Participatiewet.

Basis cao

De Kamer Inclusieve Arbeid (KIA) heeft namens de VNG met CNV en FNV onderhandeld over de inhoud van deze cao, die de werktitel ‘basis cao’ heeft gekregen. Begin 2021 wordt duidelijk of er een definitief cao-akkoord kan worden afgesloten. Dat is mede afhankelijk van de gesprekken die gevoerd worden met het ministerie van Sociale Zaken over de financiering van de nieuwe cao.

Meer informatie vindt u op de website van de VNG.

Als één overheid slagvaardig de toekomst tegemoet

september Bernard ter Haar slagvaardig de toekomst.jpg

We zien dat met hart en ziel wordt gewerkt aan maatschappelijke opgaven. We zijn echter geschrokken van de slordigheid waarmee opgavegericht werken vorm krijgt.

Bernhard ter Haar, voorzitter studiegroep Interbestuurlijke en Financiële Verhoudingen

Betere interbestuurlijke verhoudingen

Dit schrijft Ter Haar in het voorwoord van het rapport ‘Als één overheid slagvaardig de toekomst tegemoet. Hij zegt: ‘Doelen worden niet gezamenlijk opgesteld, noodzakelijke spelers worden niet betrokken, er is geen regie en er is bijna altijd onduidelijkheid over de financiën.'

Aanbevelingen

De studiegroep doet in het rapport aanbevelingen voor betere bestuurlijke en financiële verhoudingen. Die zijn nodig om grote maatschappelijke opgaven zoals het klimaatbeleid en het woningtekort aan te pakken. De studiegroep is gezamenlijk ingesteld door alle decentrale overheden en de ministeries van BZK, Financiën en Algemene Zaken. De VNG onderschrijft de uitkomsten van de studie, die passen in het streven naar betere interbestuurlijke verhoudingen.

U leest het hele rapport op de website van de VNG

Gemeenten helpen slachtoffers toeslagenaffaire

Het rijk vraagt gemeenten om hulp te bieden aan slachtoffers van de toeslagenaffaire. Bijvoorbeeld bij problemen rond huisvesting, schulden en de zorg voor de kinderen. Het is de bedoeling maatwerk te bieden op basis van de hulpvraag. Het rijk stelt € 11 miljoen beschikbaar. Op 28 september wordt hierover een akkoord bereikt.

U leest er meer over op de website van de VNG

Geld voor leefbaarheid

450.000.000

euro voor leefbaarheid

450 miljoenstelt het kabinet beschikbaar voor fysieke maatregelen die bijdragen aan het verbeteren van de leefbaarheid in stadswijken en in gebieden met bevolkingskrimp. ‘Leefbaarheidsprojecten vaak zijn lastig te financieren omdat er weinig aan valt te verdienen,’ zegt VNG-beleidsmedewerker Jeroen de Leede. Het geld komt op tafel na lobby door veel partijen waar de VNG mee samenwerkt, bijvoorbeeld Aedes (de koepel van woningbouwcorporaties).

In oktober lopen de besmettingen met COVID-19 weer op. Horecaondernemers moeten de deuren weer sluiten. Gemeenten staan klaar om praktische en psychosociale hulp te bieden aan mensen in thuisquarantaine die het alleen niet redden. De Wmo is in oktober ook actueel doordat er geen compensatie komt voor de toegenomen kosten door het abonnementstarief.

‘Vervelend bestuurlijk overleg over abonnementstarief’

'We voerden een vervelend bestuurlijk overleg met het ministerie van VWS, met een slechte uitkomst,’ zegt Sven de Langen, voorzitter van de VNG-commissie Zorg, Jeugd en Onderwijs. ‘Het ministerie geeft aan dat ze geenszins van plan is om de financiële gevolgen van het abonnementstarief Wmo voor gemeenten te compenseren.’

Aanzuigende werking

Het abonnementstarief is een vast tarief voor de eigen bijdrage aan Wmo-voorzieningen en wordt ingevoerd op 1 januari 2020. De VNG is geen voorstander van het abonnementstarief, want ze vreest een aanzuigende werking. Dat blijkt later ook: gemeenten zien een toename in vooral het gebruik van huishoudelijke hulp. De VNG toont dit duidelijk aan, maar toch weigert het kabinet gemeenten volledig te compenseren voor de extra kosten. De VNG adviseert gemeenten daarom bepaalde beheersmaatregelen te nemen. Meer informatie vindt u in de ledenbrief over dit onderwerp.

Uitvoering

Ook al is de VNG van meet af aan geen voorstander van het abonnementstarief, ze ondersteunt gemeenten wel bij de invoering ervan. Onder meer het Ketenbureau i-Sociaal Domein helpt gemeenten de regeling administratief goed te kunnen uitvoeren. De invoering verloopt echter stroef door IT-problemen bij het CAK, die de eigen bijdrage bij Wmo-cliënten int. Gemeenten kunnen pas in juni hun bestanden aanleveren en Wmo-cliënten krijgen pas ver na de zomer met terugwerkende kracht de factuur voor de eigen bijdrage.

Regionale Energie Strategie

Kristel Lammers

Om de wereld leefbaar te houden, moeten we nu actie ondernemen. In de regio’s kijken overheden samen met burgers hoe zonne- en windenergie in hun omgeving het beste past.

Kristel Lammers, directeur Nationaal Programma Regionale Energie Strategie

Veel ambitie

Alle 30 energieregio's dienen uiterlijk 1 oktober hun concept-Regionale Energiestrategie (RES) in bij het Nationaal Programma RES. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat alle regio's samen in 2030 35 TWh aan duurzame energie opwekken. Uit de plannen blijkt dat de regio's ambitieus zijn: De plannen tellen op tot meer dan 50 TWh. Het is de vraag of elk plan kan worden gerealiseerd. Het is een uitdaging een afweging te maken tussen de hoeveelheid energie, ruimte, de capaciteit van het net, maatschappelijke kosten en het draagvlak in de samenleving.

Stikstofaanpak biedt geen soelaas

In oktober presenteert minister Carola Schouten haar structurele stikstofaanpak. Het rijk zet in op natuurherstel. De VNG juicht dit toe, maar vindt dat de plannen onvoldoende voorzien in ruimte voor het ontwikkelen van woningen en perspectief aan het landelijk gebied. De stikstofproblemen belemmeren het vaststellen van bestemmingsplannen in een deel van de gemeenten omdat de zogeheten planvoorraad op is.

Meer over de reactie van de VNG op de stikstofaanpak leest u op de website van de VNG.

João Esteves Mensenwerk

João Esteves

Ik wandelde elke dag voor de post naar de Willemshof

João Esteves, coördinator post en repro bij de VNG

U leest het hele interview op de pagina Mensenwerk.

Financiën bodemtaken

De VNG vraagt bij de Tweede Kamer aandacht voor bodemvervuiling. Gemeenten worden in 2022 bij het invoeren van de Omgevingswet bevoegd gezag voor het bodembeleid. De financiën en de bestuurlijke verantwoordelijkheden moeten beter geregeld worden. Door bodemvervuiling kunnen woningbouw en andere ruimtelijke projecten stil komen te liggen. Dat blijkt bij de problematiek rond PFAS. Gemeenten hebben onvoldoende middelen om zich goed voor te bereiden op het bodembeheer.

Meer over de waarschuwing aan de Tweede Kamer leest u op de website van de VNG.

Naast corona staat 2020 in het teken van de inzet van gemeenten voor de kabinetsformatie van 2021. Vier dingen zijn essentieel: structureel meer geld, betere interbestuurlijke verhoudingen, een sleutelrol voor gemeenten in de grote opgaven én focus op uitvoering.

Online Bestuurdersdag

Op 27 november houdt de VNG de jaarlijkse Bestuurdersdag, vanzelfsprekend online. De jaarlijkse Buitengewone Algemene Ledenvergadering, die normaal in november wordt gehouden samen met de Bestuurdersdag, wordt verplaatst naar 12 februari 2021.

Een videoverslag van de Bestuurdersdag vindt u op de website van de VNG.

Lees meer over de ontwikkelingen in de vereniging op de pagina Over de VNG in dit jaarverslag.

Inzet kabinetsformatie

november inzet kabinetsformatie.png

Duidelijke boodschap

De leden zijn op de Bestuurdersdag van 29 november positief over het voorstel voor de VNG-inzet voor de kabinetsformatie. De boodschap is luid en duidelijk. Structureel meer geld en betere interbestuurlijke verhoudingen zijn voorwaarden om te kunnen samenwerken met het volgende kabinet. Dit is de boodschap die de VNG overal uitdraagt: bij de departementen, politieke partijen en bij externe adviseurs zoals het Sociaal en Cultureel Planbureau en de Raad van State.

Vier sporen

De inzet voor de kabinetsformatie bestaat uit vier sporen:

  • Structurele financiën: de opschalingskorting moet definitief van tafel en voor het sociaal domein is structureel meer geld nodig.
  • De bestuurlijke verhoudingen moeten worden verbeterd om te voorkomen dat gemeenten opnieuw in de problemen komen. Zo moet er arbitrage komen om conflicten op te lossen en de positie van het ministerie van BZK moet worden versterkt. De VNG heeft een proeve van een wet decentraal bestuur gepresenteerd. Deze is geschreven door hoogleraar Douwe Jan Elzinga, lees meer hierover in dit artikel in VNG Magazine.
  • De VNG komt in 2021 met een aanbod aan het kabinet voor het aangaan van de grote vraagstukken: het woningtekort, de uitvoering van het Klimaatakkoord, de versterking van de regionale economie en de digitalisering.
  • Focus op uitvoering. De onderliggende vraag is hoe de overheid kwetsbare mensen goed kan ondersteunen en kan aansluiten op wat mensen nodig hebben. Het is essentieel om al bij het politieke debat over wetgeving na te denken over de uitvoering, bijvoorbeeld over welke digitale of financiële instrumenten kunnen worden ingezet. De VNG zet zich hier al jaren voor in, bijvoorbeeld met de GGU (Gemeenschappelijke Gemeentelijke Uitvoering).

Hulp slachtoffers toeslagenaffaire gaat moeizaam

De afspraak met de Belastingdienst dat gemeenten slachtoffers van de toeslagenaffaire gaan helpen, komt niet van de grond. De Belastingdienst ziet geen kans gegevens over slachtoffers te delen met de VNG. Voorzitter Peter Heijkoop van de VNG-commissie Participatie, Schuldhulpverlening en Integratie kaart de kwestie aan.

Visitatiecommissie financiële beheersbaarheid GGU

november - Marjanne_sint.jpg

Gemeenten worstelen met de vraag hoe ze grip kunnen krijgen op uitgaven in het sociaal domein, ze zijn bereid zich te onderwerpen aan de kritische blik van buitenstaanders.

Marjanne Sint, voorzitter Visitatiecommissie financiële beheersbaarheid sociaal domein

Veel belangstelling

De Visitatiecommissie financiële beheersbaarheid sociaal domein krijgt veel aanmeldingen, eind november al meer dan honderd. Gemeenten willen graag hun cijfers van het sociaal domein laten doorlichten. Het gebeurt dat gemeenten niet zakelijk genoeg zijn, maar de commissie stelt ook vast dat er fouten in het systeem zitten.

Meer beleidsvrijheid nodig

Zo hebben gemeenten onvoldoende zicht op de instroom in de jeugdzorg doordat ook huisartsen en gecertificeerde instellingen kunnen verwijzen. Daarnaast leidt het lage abonnementstarief in de Wmo tot veel extra vraag. De commissie vindt dat gemeenten meer beleidsvrijheid moeten krijgen om te sturen op de kosten van het sociaal domein. Daarnaast vindt Sint dat gemeenten zelf beter moeten monitoren wat er gebeurt met het geld in het sociaal domein en of de beoogde resultaten uit de verf komen.

Vuurwerkverbod

In november besluit het kabinet tot een vuurwerkverbod. Tijdens de jaarwisseling mag alleen de zogeheten categorie F1 vuurwerk (zoals sterretjes) worden afgestoken. Het rijk, het Veiligheidsberaad, de VNG en gemeenten werken samen bij de totstandkoming van dit verbod en de uitvoering ervan.

Samenwerking met Veiligheidsberaad

Tijdens de coronacrisis werken gemeenten en de VNG op allerlei onderwerpen nauw samen met de rijksoverheid en het Veiligheidsberaad. Als het gaat over veiligheid is veel van wat gemeenten normaal gesproken zelf beslissen, verplaatst naar het rijk en de voorzitters van de veiligheidsregio’s in het Veiligheidsberaad. Zoals het nemen van lokale maatregelen voor een veilig verloop van de jaarwisseling, met zo weinig mogelijke extra belasting voor de zorg.

Carbidschieten

De VNG draagt bij aan deze samenwerking door specifieke ervaring en expertise (over bijvoorbeeld evenementen) in te brengen. Zo zorgt de VNG met gemeenten voor een uitvoeringstoets op de coronamaatregelen en maakt het met het Veiligheidsberaad een landelijk handhavingskader coronamaatregelen, voor de afweging van prioriteiten in de handhaving. Daarnaast werkt de VNG aan ondersteuning voor gemeenten rondom de jaarwisseling, zoals modelbepalingen die gemeenten kunnen gebruiken voor het carbidschieten.

Juliette van der Jagt Mensenwerk

Juliette van der Jagt

Samen inspelen op urgente problemen

Juliette van der Jagt, senior juridisch adviseur

U leest het hele interview op de pagina Mensenwerk.

Coronaproof verkiezingen

Op woensdag 18 november 2020 zijn er herindelingsverkiezingen in de gemeenten Appingedam, Loppersum, Delfzijl, Oisterwijk, Vught, Boxtel en Haaren. Met extra maatregelen zijn de verkiezingen coronaproof: handen ontsmetten, looproutes, anderhalve meter afstand houden, kuchschermen enzovoorts. De verkiezingen verlopen goed.

Trendrapport Informatiesamenleving GGU

Cathalijne Dortmans

Digitalisering gaat uiteindelijk niet om techniek, maar om mensen.

Cathalijne Dortmans, wethouder in Helmond

Oppassen voor tweedeling

‘Ik vind dit als bestuurder een spannende en boeiende tijd, omdat we proberen te anticiperen op ontwikkelingen waarvan we nog niet weten wat de effecten ervan zijn. Ik zie het als mijn rol om ervoor te waken dat de tweedeling in onze samenleving door digitalisering niet nog groter wordt,’ zegt wethouder Dortmans in een interview in het Trendrapport Informatiesamenleving 2020, dat de VNG in november publiceert.

Inzicht in trends

De VNG biedt met het trendrapport gemeentebestuurders een overzicht van maatschappelijke, technologische en organisatorische trends in de informatiesamenleving. Deze trends worden gebundeld in drie thema’s: artificiële intelligentie (AI), digitale veiligheid en digitale grondrechten.

U leest het rapport op de website van de VNG

Starten in coronatijd

Beginnen aan een baan

Voor de één is het de eerste serieuze baan, de ander heeft al veel ervaring als wethouder. Maar voor allemaal geldt: zij beginnen in coronatijd aan een nieuwe baan bij de VNG. Dat betekent werken op afstand, vanuit je eigen ‘bubbel’.

De eerste werkdag

‘Op vrijdag had ik mijn laatste werkdag bij mijn oude werkgever, op maandag mijn eerste werkdag bij de VNG. Maar ik zat op dezelfde zolderkamer thuis, achter dezelfde computer. Alleen stonden er nu nieuwe gezichten op het scherm in de online vergadering. Het voelde heel vervreemdend,’ zegt Luuk Heijlman, hoofd concernstaf van de VNG. In zekere zin heeft hij nog geluk, want hij begint in juni, net als het kantoor van de VNG een klein beetje opengaat. ‘Ik heb een fysieke sessie met de directie kunnen doen, dat was heel fijn. De leden van mijn team heb ik ook 1 keer fysiek gezien. Daarna niet meer, toen ging alles weer online.’

Leeg kantoor

Mathijs Kuppen begint in oktober als junior projectmanager bij VNG International. De eerste weken mag hij op kantoor werken: ‘Er waren nog een paar collega’s die mij dingen konden uitleggen, dat was fijn.’ Maar lang duurt dat niet: ‘De eerste week werkte ik 5 dagen op kantoor, daarna steeds minder. Totdat ik er nog als enige van VNG International was en in mijn eentje zat te lunchen. Toen dacht ik: als ik toch niemand zie, kan ik net zo goed thuiswerken.’ Ook Fiama Costa werkt de eerste weken op kantoor, waar ze als managementassistent bij VNG Realisatie wordt ingewerkt. ‘Dat werd steeds minder, de 3e week mocht ik nog 1 keer naar kantoor. Dat was toen al heel leeg.’ Dat is in september. Daarna werkt ze vanuit huis. ‘Maar dat vind ik niet erg. Eigenlijk vind ik het wel fijn. Ik kan om 8:00 beginnen, voordat mijn zoontje naar school gaat. En ik kan superhard werken thuis, ik krijg meer gedaan dan op kantoor.’

Contact met collega’s

Isabelle Vugs begint in augustus als senior adviseur bij VNG Realisatie. ‘Wat ik lastig vind, is dat ik alleen mijn eigen kleine groepje van collega’s heb leren kennen. Anders zou ik rondlopen, een praatje maken. Zo kom je met andere mensen in aanraking. Nu voelt het alsof ik in mijn eigen bubbel zit.’ Karin Lambrechts, die in september begint als senior adviseur lokale democratie en veiligheid bij de VNG, herkent dat: ‘Je mist de context. Ik heb een leuk team met leuke collega’s, maar ik weet ook graag wat er in de rest van de organisatie gebeurt. Dat mis ik nu.’ Lisa Brakband begint in 2020 als programmasecretaris inzet kabinetsformatie bij de VNG: ‘Veel contacten blijven formeel, je ziet elkaar alleen maar bij zakelijke besprekingen. Terwijl het zo leuk is om als collega’s informeel bij elkaar te komen, zeker als je net begint met werken.’ Gelukkig komen er in de loop van 2020 steeds meer initiatieven om elkaar op een informele manier te ontmoeten. Zo gaat Lisa met een aantal collega’s JONG VNG opnieuw leven inblazen. En gebruiken heel wat collega’s de Ommetje-app, om samen te wandelen. Je score wordt in de app bijgehouden, wat uitnodigt om veel te lopen. Karin: ‘Dat stimuleert mij wel. Ik wil graag bovenaan staan!’

Vierkante ogen

In 2020 brengen we heel wat dagen achter het beeldscherm door, veel meer dan voorheen. Alles is immers digitaal. Isabelle: ‘Mijn dag duurt van 8:00 tot 18:00 en omdat ik ook als toezichthouder werk, heb ik ’s avonds vaak ook digitale vergaderingen. Aan het eind van de dag heb ik soms vierkante ogen.’ Dat is heel herkenbaar, zegt de rest. Luuk: ‘In het begin deed ik dat ook en ik kwam kilo’s aan. Dat ben ik later wel wat anders gaan doen, ik probeer nu elke dag even naar buiten te gaan. Dat is best lastig te plannen, maar anders is het echt niet gezond.’

Even blijven plakken

Digitaal vergaderen is soms handig, maar niet altijd. Mathijs: ‘Alles is ingepland, we zijn heel zakelijk bezig met elkaar. Dat is best lastig, want daardoor mis je ook dingen. Op kantoor kom je daar sneller achter.’ Lisa: ‘Het is lastig je weg te vinden in een organisatie die helemaal vanaf afstand werkt. Ik vond het vooral frustrerend dat ik de kleine dingen niet wist. Zoals welke secretaresse ik waarvoor moet hebben en hoe ik een verplichting moet aanvragen. Op kantoor zou ik even iemand aanschieten en vragen hoe dat werkt. Nu moet je daarvoor de telefoon pakken en dan wordt het gelijk zo’n ding.’ Luuk: ‘Het intermenselijke vind ik digitaal echt lastiger. Als je ergens ontevreden over bent, dan komt dat veel harder over op zo’n schermpje. Voor sommige gesprekken is het echt nodig dat je elkaar opzoekt.’ Maar ze zijn allemaal wel beter geworden in digitaal werken, in de loop van het jaar. Luuk: ‘Ik begin nu vaak even met een praatje, voordat we ter zake komen.’ Karin: ‘Ik blijf vaak na een online meeting even hangen, zoals je vroeger ook soms nog even bleef plakken. Dan kun je nog even napraten.’

Toch ook voordelen

‘Ik doe projecten met Turkije en Irak en ik had mij erop verheugd daar naartoe te gaan. Helaas, dat is er nog niet van gekomen,’ zegt Mathijs. De trainingen en ontmoetingen die anders fysiek waren geweest, zijn nu online. ‘Ondanks de cultuur- en taalbarrière gaat het eigenlijk verbazingwekkend goed. De verbinding is meestal voldoende. En wat heel handig is, is dat er tijdens sessies iemand in het lokale kantoor live de vertaling doet. Je hoeft niet te wachten op de tolk, want de tolk praat live mee en we horen alleen de tolk. Dat is dan weer het voordeel van online.’ Ondanks het werken op afstand gaat al het werk door, concluderen ze. En vaak sneller dan het normaal zou gaan. Karin: ‘Ik was nog maar net begonnen toen ik twee onderwerpen overnam van een collega. Daardoor haakte ik aan op de online heidag van het VNG-bestuur. Ik vind het heel leuk om te merken dat je zo snel iets kunt overpakken, ondanks de belemmeringen van het werken in deze tijd.’

In december komt onomstotelijk vast te staan wat gemeenten al wisten: de jeugdzorg kost veel meer dan gemeenten ervoor krijgen van het rijk. Maar liefst € 1,7 miljard meer. Ook opzienbarend in deze maand is de proeve van een Wet op het decentraal bestuur. Het is een voorzet van de VNG voor betere verhoudingen tussen gemeenten en het rijk. 

Herijking gemeentefonds uitgesteld

Het kabinet schuift het besluit over de herijking van het gemeentefonds door naar het volgende kabinet. Het gaat om een andere verdeling van het geld. De VNG is met de ministeries van BZK en Financiën ook volop in gesprek over de financiële tekorten bij gemeenten. Minister Ollongren laat de Tweede Kamer op 7 december weten dat er eerst duidelijkheid moet zijn over de financiële positie van gemeenten.

Structureel meer geld nodig

Voor de VNG staat één ding buiten kijf: naast een betere verdeling moet de koek ook groter worden. Er moet structureel (veel) meer geld in het gemeentefonds. In september nam de ALV een motie aan met die strekking. De nieuwe verdeling van het gemeentefonds zal er niet komen voor 2023. Wel worden de VNG en de Raad voor het Openbaar Bestuur geconsulteerd, zodat deze adviezen op tafel liggen bij de vorming van een nieuw kabinet.

Korald Postuma Mensenwerk

Korald Postuma

Omdenken naar wat kan wel

Korald Postuma, teamleider Waarstaatjegemeente

U leest het hele interview op de pagina Mensenwerk.

Onderzoek bevestigt structurele meerkosten jeugd

Gemeenten gaven in 2019 € 1,7 miljard meer uit aan jeugdzorg dan ze ontvangen aan middelen. Dat blijkt uit het onderzoek van AEF naar de kosten van de jeugdzorg. Het rapport verschijnt op 18 december.

Meer en langer hulp

Het rijk en de VNG hebben samen opdracht gegeven voor het onderzoek. Al snel na de invoering van de Jeugdwet in 2015 blijkt dat meer kinderen en jeugdigen gebruik maken van jeugdzorg. Het onderzoek laat zien dat kinderen vooral langer hulp krijgen. Dit brengt gemeenten in grote financiële problemen.

Inzet voor extra geld

Op basis van het AEF-rapport gaan gemeenten met het kabinet in gesprek over structureel extra geld en instrumenten om de kosten te beperken. ‘Het gaat ook om politiek gevoelige zaken, zoals de eigen bijdrage. Hoe meer maatregelen op de formatietafel taboe zijn, hoe meer geld er moet komen,’ zegt VNG-beleidsadviseur Geert Schipaanboord. Kosten en maatregelen in het sociaal domein zijn een belangrijk onderwerp bij de formatie van een nieuw kabinet in 2021.

AEF-rapport biedt steun in de rug

Eelco Eerenberg, wethouder in Utrecht en lid van de VNG-commissie Zorg, Jeugd en Onderwijs, reageert op het AEF-rapport. Hij is één van de vele wethouders en bestuurders die de afgelopen jaren de noodklok hebben geluid en hebben aangedrongen op een oplossing.

Structureel extra budget nodig

Ali Rabarison

Door het AEF-rapport is objectief komen vast te staan dat structureel extra budget en maatregelen nodig zijn om de Jeugdwet financieel beheersbaar te maken. Een belangrijke stap in het gesprek met het rijk.

Ali Rabarison, directeur Beleid Inclusieve Samenleving en Financiën

Juridische ondersteuning coronamaatregelen

Mag een winkel klanten nog spullen laten afhalen? Mogen kappers mensen thuis knippen? Gemeenten hebben veel praktische vragen over de maatregelen die worden genomen om de verspreiding van COVID-19 tegen te gaan. Zij kunnen hiervoor terecht bij de juridische helpdesk COVID-19 van de VNG.

Nieuwe wet

In december wordt de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19 van kracht. Hieronder vallen alle maatregelen die worden genomen om de verspreiding van COVID-19 tegen te gaan. Elke set aan maatregelen die het kabinet neemt in de strijd tegen het virus, wordt ondergebracht in een ministeriële regeling die onder de nieuwe wet hangt.

Webinars

Gemeenten voeren een groot deel van de coronamaatregelen uit. De VNG ontwikkelt handreikingen en organiseert webinars om gemeenten daarbij zo goed mogelijk te ondersteunen. Ook opent het een speciaal mailadres voor vragen: covid19@vng.nl

Vaststelling Jaarplan GGU GGU

Nathan Ducastel

De maatschappelijke opgaven van gemeenten staan centraal.

Nathan Ducastel, beleidsdirecteur Informatiesamenleving bij de VNG en directeur van VNG Realisatie

Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering

Gemeenten werken sinds 2017 gezamenlijk aan de versterking van de uitvoering, in de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU). Ze maken hiervoor geld vrij in het Fonds GGU. In juni stemden zij in met een herijking van de GGU, waarna in december het Jaarplan GGU voor 2021 wordt vastgesteld.

Maximale waarde

Ducastel: ‘De herijking van de GGU is erop gericht om maximale waarde voor onze leden te realiseren. Voor àlle gemeenten en herkenbaar op de opgaven waar zij mee te maken hebben. Zo werken we samen aan een sterke uitvoering.’

Dagelijks voordeel

De focus in de vele programma’s en projecten die in de GGU worden uitgevoerd, ligt in 2021 op maatschappelijke opgaven. Er wordt intensief gewerkt aan opgaven in onder meer het domein van werk en inkomen. De inzet voor het verhogen van digitale weerbaarheid van gemeenten wordt geïntensiveerd. En Common Ground zal als een rode draad door het hele GGU-portfolio lopen. Een wezenlijk onderdeel blijft het beheer van voorzieningen, producten en diensten die gemeenten dagelijks voordeel opleveren. Zoals gezamenlijke inkoop.
De totale investering van gemeenten via het Fonds GGU is in 2021 45 miljoen euro.

U leest het GGU Jaarplan 2021 op de website van de VNG.

Een overzicht van de in 2020 behaalde resultaten in de GGU leest u in deze voortgangsrapportage.

Proeve van een wet op het decentraal bestuur

Hoogleraar staatsrecht Douwe Jan Elzinga schreef op verzoek van de VNG een proeve van de wet op het decentraal bestuur. Deze moet de verhoudingen tussen de decentrale overheden en het rijk verbeteren. Betere interbestuurlijke verhoudingen zijn voor gemeenten een voorwaarde voor samenwerken met het rijk aan grote maatschappelijke opgaven. Lees ook het interview met Jan Douwe Elzinga in VNG Magazine

 

Taskforce Herstel regionale economie

Boaz Adank

Ondernemers zijn cruciaal voor gemeenten. Ze houden onze dorpskernen en binnensteden levendig en geven mensen werk. Corona raakt veel ondernemers hard. Het is in het belang van ons allemaal dat we bouwen aan economisch herstel.

Boaz Adank, voorzitter VNG Taskforce Herstel regionale economie

Lege binnensteden

De coronacrisis heeft grote gevolgen voor ondernemers. Dat is in gemeenten duidelijk zichtbaar aan de lege binnensteden en dorpskernen. Als de lockdown voorbij is, zijn de problemen niet opgelost, zegt Adank. ‘We zullen te maken krijgen met leegstand, met ondernemers die failliet gaan, met mensen die hun werk kwijtraken en bij de gemeente aankloppen voor ondersteuning, met een toename van cliënten in de schuldhulpverlening. Bij de gemeente komt dat allemaal samen.’

Gemeenten vormen spil

De VNG richt in december een Taskforce Herstel regionale economie op. ‘Gemeenten vormen een spil in het herstel van de regionale economie. We ondersteunen ondernemers en we hebben een klankbord- en ombudsfunctie namens ondernemers richting het rijk,’ zegt Adank. ‘Als taskforce zorgen we voor interne afstemming tussen de VNG-commissies die zich met de verschillende aspecten van de economie bezighouden. En we werken samen met partners als MKB Nederland en het IPO, de koepel van provincies, om het herstel integraal aan te pakken.’

Inzet op drie thema’s

Er is met deze partners een herstelplan geschreven, waarin een aantal opgaven voor de regionale economie is gecombineerd. De VNG zet in op drie thema’s: herstel van binnensteden en dorpskernen; ondersteuning van het brede MKB vanwege het belang voor de regionale werkgelegenheid; verduurzamen van de economie. Deze thema’s worden in 2021 verder uitgewerkt.

Meer informatie over de inzet op de drie thema’s leest u op de website van de VNG.

14 december: Nederland gaat opnieuw in lockdown

Realisatie schets

Nederland gaat opnieuw in een strenge lockdown. Premier Mark Rutte kondigt nieuwe maatregelen aan, in een toespraak waar 8,4 miljoen mensen naar kijken. Maatregelen zoals zoveel mogelijk thuisblijven en thuiswerken blijven gelden en er komen nieuwe maatregelen bij. Zo gaan bijna alle winkels dicht, sluiten restaurants en kappers hun deuren en mogen mensen thuis maximaal 2 gasten ontvangen. Deze lockdown geldt tot in het nieuwe jaar.

Al het werk ging ‘gewoon’ door

Pieter Jeroense

Ik vind het een enorm knappe prestatie dat al het werk is doorgegaan.

Pieter Jeroense, plaatsvervangend algemeen directeur van de VNG

Dubbele werkbelasting

‘Aan het begin van de lockdown, in maart, was onze eerste vraag: hoe kunnen we gemeenten het beste ondersteunen in de coronacrisis? We hebben een programma opgesteld en een gemeentelijke klankbordgroep ingericht die ons daarbij begeleidt. Wat me opviel was dat het gewone werk vrij snel ook doorging. Dat betekende voor veel collega’s een dubbele werkbelasting, niet alleen in het begin maar gedurende het hele jaar. En dan ook nog eens allemaal vanuit huis, want ons kantoor de Willemshof was een groot deel van het jaar gesloten,’ zegt Pieter Jeroense, plaatsvervangend algemeen directeur van de VNG.

Bewonderenswaardig

Uit dit jaarverslag blijkt op hoeveel terreinen de VNG actie heeft ondernomen en resultaten heeft geboekt. Corona liep als een rode draad door het hele jaar. Maar daarnaast waren er tal van andere thema’s waar het werk ook ‘gewoon’ doorging, zoals de voorbereidingen op de verkiezingen, de formatie, de jeugdzorg, de projecten en programma’s van de GGU. Jeroense: ‘Ik vind het echt bewonderenswaardig hoe alles is doorgegaan, een ongelooflijk knappe prestatie van iedereen.’

Lees meer over de ontwikkelingen in de vereniging op de pagina Over de VNG in dit jaarverslag.

Leonard Geluk sluit het jaar af

Eind december sluit Leonard Geluk het jaar af, met zijn Jaaroverzicht 2020. Hij blikt terug op een bewogen jaar. De thema’s die hij aanstipt, komen ook terug in dit jaarverslag. Zoals de financiële nood van gemeenten en alle inspanningen die gemeenten en de VNG hebben gedaan om alles rondom de coronacrisis in goede banen te leiden.

Lees meer over de ontwikkelingen in de vereniging op de pagina Over de VNG in dit jaarverslag.

Een rustige jaarwisseling

Het is een ongewone jaarwisseling in een ongewoon jaar. Er ligt veel op het bord van gemeenten: de handhaving van het vuurwerkverbod en toezien op de naleving van de coronamaatregelen. Gelukkig verloopt de jaarwisseling in het merendeel van de gemeenten rustig en blijven grote incidenten uit.

Vooruitblik 2021

In de eerste helft van 2021 is de coronapandemie nog niet onder controle. Er hebben verkiezingen plaatsgevonden en de formatie van een nieuw kabinet dient zich aan. 

De inzet van de VNG voor het nieuwe kabinet is gericht op een structurele oplossing voor de financiële problemen van gemeenten en betere interbestuurlijke verhoudingen. Deze twee punten zijn randvoorwaardeljjk voor een inzet op de andere twee punten: een integrale aanpak van de grote opgaven in het ruimtelijk domein en focus op uitvoering.

Gemeenten willen graag hun energie steken in herstel in de periode na corona. In dienstverlening en in een overheid met een menselijk gezicht. In de grote ruimtelijke opgaven zoals energie en klimaat, woningbouw en de ontwikkeling van het platteland. Maar goede afspraken met het rijk over financiën en bevoegdheden zijn daarvoor essentieel.